लगातारको वर्षापछि मकवानपुरको कुलेखानी जलाशयमा पानीको सतह १ हजार ५२७.१२ मिटर पुगेको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार बुधबार बिहान ९ बजे गरिएको मापनमा जलाशयको पानी उक्त उचाइमा पुगेको हो।
कुलेखानी जलाशयको अधिकतम भण्डारण क्षमता १ हजार ५३० मिटर हो। यस हिसाबले जलाशय पूर्ण क्षमतामा पुग्न अब करिब २.८८ मिटर मात्रै बाँकी छ। यद्यपि अहिले पानी थपिने गति निकै कम भएकाले तत्काल जलाशय भरिने अवस्था नरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
केही दिनअघि लगातारको वर्षाका कारण कुलेखानीको जलसतह तीव्र गतिमा बढेपछि आयोजना आसपास तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत सतर्कता बढाइएको थियो। त्यसबेला जलाशयको सतह १ हजार ५२७ मिटर पुगेपछि चेतावनी साइरन बजाउने तयारी गरिएको थियो।
जलाशयमा पानीको मात्रा बढ्न थालेपछि सम्भावित जोखिम घटाउन कुलेखानीका तीनवटै विद्युत् उत्पादन युनिटलाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गरिएको थियो। कुलेखानी प्रथम, दोस्रो र तेस्रोबाट क्रमशः ६०, ३२ र १४ मेगावाट गरी कुल १०६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने क्षमता छ। यसरी पानीलाई विद्युत् उत्पादनमा उपयोग गर्दै जलाशयको सतह व्यवस्थापन गर्ने प्रयास गरिएको हो।
मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले असोज ७ देखि ११ गतेसम्म अत्यधिक वर्षाको सम्भावना औंल्याउँदै विशेष मौसमी बुलेटिन जारी गरेपछि प्राधिकरणले कुलेखानीमा पानीको अवस्था निरन्तर निगरानी गरेको थियो। जलाशय भरिन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर विभिन्न चरणमा पूर्वतयारी र सुरक्षा संयन्त्र सक्रिय पारिएको थियो।
जलाशयको सतह अधिकतम सीमातर्फ पुगेमा बाँधको मुख्य गेट खोलेर पानीको निकास व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने भएकाले सिस्नेरी खोला र वाग्मती नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रलाई लक्षित गरी सूचना प्रवाह गरिएको थियो। असोज ११ गते सम्भावित बहाव बढ्न सक्नेबारे एसएमएसमार्फत समेत जानकारी दिइएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
अहिले भने मौसममा सुधार आएसँगै जलाशयमा पानी थपिने दर घटेको छ। त्यसैले तत्काल चेतावनी साइरन बजाउनुपर्ने अवस्था नरहेको प्राधिकरणको भनाइ छ। यसअघि पनि पानी संकलनको दर घटेपछि साइरन बजाइएको थिएन।
प्राधिकरणले भने मौसम पुनः बिग्रिएर भारी वर्षा सुरु भएमा अवस्थाअनुसार सूचना प्रणाली सक्रिय गर्ने जनाएको छ। पानीको सतह अचानक तीव्र गतिमा बढेमा स्थानीय बासिन्दालाई सूचना, आपत्कालीन साइरन तथा एसएमएसमार्फत सतर्क गराइनेछ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले भने यसपटकको विपद्बाट ठूलो क्षति भए पनि कुलेखानीमा पर्याप्त पानी जम्मा हुनु ऊर्जा व्यवस्थापनका दृष्टिले सकारात्मक पक्ष भएको बताएका छन्। उनका अनुसार वर्षाका कारण क्षति व्यहोर्नुपरे पनि कुलेखानी भरिँदा आगामी सुक्खायाममा विद्युत् प्रणालीलाई केही राहत पुग्नेछ।
कुलेखानीलाई नेपालको विद्युत् प्रणालीमा महत्वपूर्ण ‘ब्याकअप’ स्रोतका रूपमा लिइन्छ। त्यसैले जलाशयमा अहिले जम्मा भएको पानी आगामी सुक्खा अवधिमा विद्युत् उत्पादन र प्रणाली व्यवस्थापनका लागि उपयोगी हुने प्राधिकरणको अपेक्षा छ।
